Parabenen moet je absoluut vermijden: wat de EU toestaat en waarom ik ze weiger

Je staat bij een schap met honderd potjes en weet niet welke je kiest. Elk zegt iets anders, en de informatie over parabenen is tegenstrijdig: de ene bron noemt ze gif, de andere zegt dat ze al jaren veilig zijn. Je hebt het recht om te weten wat er in je verzorging zit en wat het met je kan doen. De gedachte dat iets veilig is totdat het tegendeel is bewezen, past daar niet bij.

In dit artikel lees je eerlijk wat parabenen zijn, wat de EU heeft verboden en toegestaan, wat onderzoek wel en niet laat zien en waarom ik er zelf voor kies ze te vermijden. Ik haal er twee andere groepen stoffen bij die ik in dezelfde les behandel: DEA en ftalaten.

De belangrijkste punten

• Parabenen zijn conserveringsmiddelen die je in make-up, crèmes en shampoo vindt.
• De EU heeft vijf parabenen verboden en propyl- en butylparaben beperkt tot 0,14%.
• Of parabenen bij normaal gebruik schade doen, is niet sluitend aangetoond en niet uitgesloten.
• Ik kies voor producten zonder parabenen, omdat je ze via veel producten tegelijk opneemt.
• Lees de INCI-lijst: parabenen herken je aan een naam die eindigt op -paraben.

Wat zijn parabenen?

Parabenen zijn conserveringsmiddelen die de groei van schimmels en bacteriën in cosmetica tegenhouden. Je vindt ze in make-up, hydraterende producten en shampoo, en ze zijn nog steeds de meest gebruikte conserveringsmiddelen.

Methylparaben, propylparaben, butylparaben, isobutylparaben en ethylparaben zijn de namen waar je op let. Ze werken goed, ze zijn goedkoop en ze houden een product lang houdbaar. Dat verklaart waarom ze zo vaak voorkomen. Dat ze op het etiket staan, is geen vraag: ze moeten op de INCI-lijst worden vermeld, onder hun naam. Je hoeft er dus niet naar te raden.

Wat heeft de EU over parabenen bepaald?

De EU heeft vijf parabenen verboden, propyl- en butylparaben beperkt tot 0,14% en methyl- en ethylparaben toegestaan tot hun wettelijke maximum. De adviescommissie SCCS vond propylparaben in 2021 veilig tot 0,14%.

Isopropyl-, isobutyl-, phenyl-, benzyl- en pentylparaben zijn verboden (Verordening 1004/2014 en 358/2014). Propyl- en butylparaben mogen samen in hoogstens 0,14% voorkomen, tegen eerder 0,4% per stof en 0,8% in mengsels, en niet in leave-on-producten voor het luiergebied van jonge kinderen. De Europese adviescommissie SCCS oordeelde in 2021 dat propylparaben als conserveringsmiddel veilig is tot 0,14%. Ze zag wel aanwijzingen voor mogelijke effecten op het hormoonstelsel, die ze onvoldoende vond om het als hormoonverstoorder te classificeren (SCCS-advies over propylparaben).

Dat is de eerlijke stand: de EU heeft een deel verboden, een deel beperkt en een deel toegestaan, en de wetenschap is niet eenduidig over de rest. Toch kiezen veel fabrikanten er nog altijd voor ze te gebruiken, omdat het mag.

Waarom moet je parabenen absoluut vermijden?

Omdat je ze niet één keer maar via veel producten tegelijk en jarenlang opneemt, omdat ze door je huid in je bloedbaan komen, omdat ze oestrogeen nabootsen en omdat er goede alternatieven zijn. Wij adviseren daarom producten met parabenen per direct niet meer te gebruiken.

Gemiddeld worden vrouwen nog steeds blootgesteld aan ongeveer 50 mg parabenen per dag tijdens het gebruik van cosmetica en huidverzorging. Je vindt ze niet altijd op de plek waar je ze verwacht, zeker niet bij de geurtjes, maar ze zitten er wel in. Onafhankelijke studies laten zien dat parabenen de hormoonhuishouding beïnvloeden doordat ze oestrogeen nabootsen, en ze worden geassocieerd met borstkanker. Daarnaast lijken ze de mannelijke voortplanting af te remmen. Er zijn voldoende onafhankelijke studies die laten zien dat deze ingrediënten meer kwaad doen dan goed, voor ons en voor ons milieu en ons watermilieu. Wij bevinden ons aan de bovenkant van de voedselketen, dus wij kunnen hier de switch maken naar een beter milieu.

In 2004 werden bij 20 patiënten parabenen aangetroffen in borsttumorweefsel (Darbre e.a., Journal of Applied Toxicology). Dat laat zien dat parabenen via de huid in het lichaam komen en daar blijven. Zelfs de onderzoekers voegen toe dat het onderzoek alleen de aanwezigheid aantoont. Dat is het verschil tussen wat is gemeten en wat is bewezen, en ik vind dat een reden om voorzichtig te zijn, niet om te wachten.

Bij onderzoek naar methylparaben op de huid blijkt dat huidcellen veel sterker op uv-straling reageren: in het laboratorium nam de celdood, de oxidatieve stress en de ontsteking toe zodra methylparaben en uvb-straling samenkwamen (Handa e.a., Toxicology, 2006). Dat betekent dat een stof die je op je huid smeert en daarna in de zon gaat zitten, je huid juist sneller kan laten verouderen.

Het argument ter verdediging is dat parabenen ook van nature in sommige voedingsmiddelen voorkomen, zoals aardbeien, gerst, vanille, krenten, wortelen en uien. Toch is er een duidelijk verschil. Synthetische parabenen in cosmetica worden gemaakt met petrochemische grondstoffen. Als je ze op je huid aanbrengt, worden ze niet op dezelfde manier verwerkt als wanneer je ze eet. Ze komen in je bloedbaan terecht en worden door je lichaam en je organen opgenomen. Laboratoriumonderzoek bij vrouwelijke knaagdieren liet zien dat bij flinke opname via de huid de baarmoeder voortijdig gaat groeien, en bij mannelijke knaagdieren daalden het testosteron en het aantal zaadcellen. Dat zijn dierproeven, en ze zijn voor mij genoeg reden om te zeggen: daar moet je geen risico mee nemen.

Wie tien producten per dag gebruikt, met elk 15 tot 20 ingrediënten, komt aan 150 tot 200 stoffen. Niet elke combinatie is getest, en niemand kan zeggen wat ze samen doen. Producten horen je huid te voeden en niet je gezondheid te belasten. Een conserveringsmiddel dat je kunt vervangen, hoef je niet te kiezen. De natuur levert een overvloed aan botanische extracten die in effectiviteit en veiligheid opgewassen zijn tegen de stoffen die door de mens zijn gemaakt. Lees ook smeer jij gifstoffen op je huid? en hormoonverstorende stoffen: wat zijn dat?

Ik zeg erbij wat eerlijk is: de Europese adviescommissie SCCS vindt propylparaben veilig tot 0,14% en vindt de aanwijzingen voor hormoonverstoring onvoldoende voor een classificatie. Dat is de stand van de regelgeving, en het is voor mij geen reden om ze te gebruiken. Wil jij een product kiezen dat geen enkele twijfel oproept, dan kies je een product zonder parabenen.

Hoe herken je parabenen op het etiket?

Op de INCI-lijst zoek je namen die eindigen op -paraben. Dat zijn methylparaben, ethylparaben, propylparaben, butylparaben en isobutylparaben.

De lijst staat op de verpakking, de doos of de website van de fabrikant. Stoffen staan op volgorde van hoeveelheid, van veel naar weinig, en conserveringsmiddelen staan meestal onderaan. Begin vandaag met de producten die je het langst op je huid laat: je dagcrème, je lichaamslotion en je make-up. Lees ook hoe je ingrediënten van huidverzorging leest.

Waarmee conserveer je cosmetica zonder parabenen?

Met conserveringsmiddelen die een conserveringstest doorstaan, zoals phenethylalcohol, glycerylcaprylaat of natriumlevulinaat en natriumanisaat. Een product met water moet altijd worden geconserveerd, want zonder conservering bederft het.

Er zijn natuurlijke en niet-toxische alternatieven die goed werken. Daarom vind ik het lastig te begrijpen dat zoveel fabrikanten nog parabenen kiezen. Hoe zo'n conservering werkt, en wat je beter kunt vragen, lees je in de waarheid over natuurlijke conserveringsmiddelen. Natuurlijk is een belofte op een etiket geen garantie: een product kan natuurlijk klinken en toch een conserveringsmiddel bevatten dat irriteert.

Wat is DEA en waarom moet je het vermijden?

DEA, cocamide DEA en lauramide DEA, met verwante stoffen als MEA en TEA (amines), maken cosmetica romig en schuimend en kunnen nitrosaminen vormen, die kankerverwekkend zijn. De EU stelt daarom grenzen aan nitrosaminen in deze stoffen, en ik vermijd ze.

Ze worden ook gebruikt als pH-neutralisatie, om de zuurgraad van andere ingrediënten te compenseren. DEA vind je vaak in hydratatie- en zonbeschermingsmiddelen, cocamide en lauramide DEA vooral in reinigingsmiddelen, zeep en shampoo. Ze kunnen milde tot matige huid- en oogirritatie geven. Wat je waarschijnlijk niet weet: deze amines worden ook industrieel gebruikt in olieraffinaderijen, om waterstofsulfide en zure gassen uit vloeibare koolwaterstoffen te halen. DEA en zijn verbindingen kunnen kankerverwekkende nitrosaminen vormen. Nitrieten worden soms toegevoegd als anticorrosiemiddel of zijn aanwezig als verontreiniging, en bij de afbraak van bepaalde conserveringsmiddelen komen nitrieten vrij zodra het product aan de lucht wordt blootgesteld. In laboratoriumexperimenten gaf blootstelling aan een hoge dosis afwijkingen in de huid en de schildklier én leverkanker. De Europese Unie classificeert DEA als schadelijk bij langdurige blootstelling, en het Deense milieuagentschap noemt het ook gevaarlijk voor waterorganismen en mogelijk bioaccumulerend. Het is schadelijk voor vissen en andere dieren.

De EU stelt in Bijlage III grenzen aan nitrosaminen in deze stoffen. Voor een romige reiniger heb je ze niet nodig. Lees ook gezicht reinigen: hoe vaak, waarmee en in welke volgorde.

Zitten er ftalaten in cosmetica en wat doen ze?

DBP en DEP zijn ftalaten die worden gebruikt als weekmaker en om geur langer te laten blijven. DBP is in de EU verboden in cosmetica, DEP is toegestaan en valt in producten onder het woord "parfum", waardoor je het niet op het etiket ziet.

DBP is een weekmaker die als oplosmiddel wordt gebruikt in haarsprays en nagelproducten om ze flexibeler te maken. Meestal zie je deze stof niet op de ingrediëntenlijst, omdat hij onder "geur" valt. Hij wordt gemakkelijk door de huid opgenomen en kan de werking van andere chemische stoffen versterken die genetische mutaties kunnen veroorzaken. In laboratoriumexperimenten gaf DBP ontwikkelingsstoornissen, afwijkingen aan de testikels en de prostaat en een verminderde hoeveelheid zaadcellen. De EU classificeert DBP als een verdachte hormoonverstorende stof, die schade kan geven aan het ongeboren kind of de vruchtbaarheid, en heeft het verboden in cosmetica (SCCNFP-advies). De meeste ftalaten zijn verboden in kinderspeelgoed. Andere ftalaten in geur, zoals DEP, worden ervan verdacht de hormoonfunctie en de voortplanting te verstoren, en je kunt blootstelling voorkomen door producten zonder "parfum" of "geur" te kiezen. Kies voor producten met kwalitatief hoogwaardige essentiële oliën, die veiliger zijn voor je huid. Lees ook parfum in cosmetica.

Wat doe je nu?

Begin met lezen. Pak vijf producten die je dagelijks gebruikt, zoek de INCI-lijst en kijk naar namen die eindigen op -paraben, naar DEA en naar "parfum". Vervang wat je kunt vervangen en laat de rest staan tot het op is.

Heb je een huid die snel reageert, rood wordt of schilfert, dan is je verzorging het eerste wat ik bekijk. Wil je dat samen doen? Doe de online huidtest of plan je eerste afspraak, de Elim Huidherstel Formule. Ik adviseer en verkoop alleen producten zonder parabenen: Elim Instituut Skincare, met gecertificeerd biologische plantenextracten, vegan en niet op dieren getest. Wil jij geen risico lopen en alleen nog natuurlijke producten gebruiken? Bestel telefonisch (078-6911113) of per e-mail (info@eliminstituut.nl).

Veelgestelde vragen

Wat zijn parabenen?

Parabenen zijn conserveringsmiddelen die schimmels en bacteriën in cosmetica tegenhouden. Je vindt methyl-, ethyl-, propyl- en butylparaben in make-up, crèmes, shampoo en andere verzorging. Op het etiket herken je ze aan de naam, die eindigt op -paraben.

Zijn parabenen schadelijk?

Ik adviseer ze absoluut te vermijden. Parabenen bootsen oestrogeen na, komen via je huid in je bloed en weefsel en beschadigen bij uv-straling huidcellen. De EU heeft vijf parabenen verboden en twee beperkt, en de adviescommissie SCCS vond propylparaben veilig tot 0,14%, met aanwijzingen voor mogelijke hormonale effecten. Wil je geen enkel risico lopen, kies dan zonder.

Welke parabenen zijn in de EU verboden?

Isopropyl-, isobutyl-, phenyl-, benzyl- en pentylparaben zijn verboden (Verordening 358/2014). Propyl- en butylparaben zijn beperkt tot 0,14% en mogen niet in leave-on-producten voor het luiergebied van jonge kinderen. Methyl- en ethylparaben zijn toegestaan tot de wettelijke maxima.

Bootsen parabenen oestrogeen na?

Ja, onafhankelijke studies laten zien dat parabenen de hormoonhuishouding beïnvloeden doordat ze oestrogeen nabootsen. De SCCS vond de aanwijzingen voor propylparaben onvoldoende om het formeel als hormoonverstoorder in te delen. Ik laat het niet bij die formele grens: ik vermijd ze.

Veroorzaken parabenen borstkanker?

Parabenen worden geassocieerd met borstkanker. In 2004 vond onderzoek bij 20 patiënten parabenen in borsttumorweefsel, wat laat zien dat ze via de huid in het lichaam komen en blijven. De onderzoekers zeggen dat de aanwezigheid geen oorzaak bewijst. Dat is voor mij een reden om geen risico te nemen.

Hoe herken je parabenen op het etiket?

Zoek op de INCI-lijst achter de ingrediënten naar namen die eindigen op -paraben: methylparaben, ethylparaben, propylparaben, butylparaben en isobutylparaben. De lijst staat op de verpakking, op de doos of op de website van de fabrikant.

Zijn producten zonder parabenen veiliger?

Niet automatisch. Wat telt is de hele samenstelling en de conservering. Een product zonder parabenen kan een ander conserveringsmiddel bevatten dat ook irriteert. Lees de hele lijst en kies voor een duidelijke, korte samenstelling.

Waarmee conserveer je cosmetica zonder parabenen?

Er zijn alternatieven, zoals phenethylalcohol, glycerylcaprylaat of natriumlevulinaat en natriumanisaat. Ze moeten een conserveringstest doorstaan. Meer lees je in het artikel over natuurlijke conserveringsmiddelen.

Wat is DEA in cosmetica?

DEA en verwante stoffen (cocamide DEA, lauramide DEA) maken producten romig en schuimend. De zorg is dat ze met nitrieten nitrosaminen kunnen vormen. De EU stelt grenzen aan nitrosaminen in deze stoffen. Wie het wil vermijden, kiest een reiniger zonder deze namen.

Zitten ftalaten in cosmetica?

DBP is in de EU verboden in cosmetica. DEP wordt in geur gebruikt en is toegestaan, maar staat zelden op het etiket, omdat het onder "parfum" valt. Wie ftalaten wil vermijden, kiest een product zonder parfum.