Natuurlijke conserveringsmiddelen: wat is waar en wat niet

Veel mensen vinden het geruststellend als een product natuurlijke of biologische conserveringsmiddelen heeft. Het is een van de belangrijkste redenen om voor organische huidverzorging te kiezen. Het is fantastisch dat steeds meer mensen zich bewust worden van de toxische conserveringsmiddelen in reguliere huidverzorging. Toch kunnen ook sommige biologische of natuurlijke producten giftige conserveringsmiddelen bevatten: ze lijken op het eerste gezicht een natuurlijke basis te hebben, maar blijken stoffen te bevatten die giftig zijn. Controleer daarom altijd het etiket, en let erop dat het product gecertificeerd biologisch is. Dan pas kun je overtuigd zijn van de puurheid. Wat je minder hoort, is dat een product dat niet is geconserveerd, zijn eigen risico meebrengt.

In dit artikel lees je zonder drama wat conservering is, waarom het nodig is, welke soorten er bestaan en wat je zelf kunt doen. Ik schrijf wat je kunt controleren, en ik zeg er direct bij welke stoffen ik zelf vermijd.

De belangrijkste punten

• Een product met water moet worden geconserveerd, anders bederft het.
• Bederf is schadelijker voor je huid dan een goed gekozen conserveringsmiddel.
• "Natuurlijk" en "biologisch" zeggen niet of een conservering werkt.
• Een conserveringstest laat zien of een product stabiel is.
• Gebruik een schone spatel, houd het potje dicht en let op het open-potje-symbool.

Waarom heeft huidverzorging een conserveringsmiddel nodig?

Omdat een product met water een voedingsbodem is voor schimmels en bacteriën, zeker in een warme, vochtige badkamer waar je het met je vingers aanraakt. Zonder conservering bederft het, en bederf kan je huid schaden.

Een bedorven product wordt een verontreiniging. Het ruikt niet alleen vies en ziet er niet meer aantrekkelijk uit, het is ook niet gezond om te gebruiken, en op een droge, beschadigde of gerimpelde huid is soms zelfs medische hulp nodig. Je huid bevat zelf ook micro-organismen, en met niet-steriel leidingwater, vingers en vocht raakt een product snel besmet. Voor wie biologische of natuurlijke verzorging maakt, is het vinden van de juiste conservering daarom een van de grootste uitdagingen: het product moet de microbiële groei kunnen tegenhouden zonder je huid te belasten. Lees ook ingrediënten huidverzorging lezen en organische huidverzorging en je gezondheid.

Wat gebeurt er met producten op oliebasis?

Ze zijn minder gevoelig voor bacteriën, maar kunnen oxideren en ranzig worden. Een product dat volledig uit olie bestaat heeft minder conservering nodig, een product met water altijd.

In huidverzorging kom je veel gangbare conserveringsmiddelen tegen: ascorbinezuur, ricinusolie, fenolen, vitamine E, zout, azijn, alcohol, sorbinezuur, rozemarijnextract, oregano-extract, benzoëzuur, tocoferol, germaben II, diatomeeënaarde, grapefruitzaadextract en suiker. Tenzij je scheikunde hebt gestudeerd, weet je niet of deze natuurlijk klinkende stoffen ook echt natuurlijk zijn.

Ook producten op oliebasis worden uiteindelijk slechter. Ze gaan oxideren, wat een vieze geur geeft. Antioxidanten zoals vitamine E (tocoferol) en rozemarijnextract vertragen dat. Het beste is om oliën uit noten en zaden, die je op je huid gebruikt of inneemt, in de koelkast te bewaren om ze langer goed te houden.

Welke conserveringsmiddelen kom je tegen?

Zes soorten: organische zuren, alcoholen, glycerylesters, antioxidanten, formaldehydeafgevers en isothiazolinonen. De eerste drie worden vaak natuurlijk genoemd, de laatste twee zijn de groepen waar ik op let.

Tenzij je scheikunde hebt gestudeerd, weet je niet of een natuurlijk klinkend conserveringsmiddel echt natuurlijk is, en een naam die natuurlijk klinkt hoeft dat niet te zijn. Dat is wat ik bedoel met dat je het kunt controleren: kijk niet naar het woord, kijk naar de naam op de lijst en zoek hem op.

Hoe lang is een product zonder conserveringsmiddel houdbaar?

Kort, vaak enkele weken tot enkele maanden, en alleen als je het hygiënisch gebruikt. De vuistregel voor producten die biologisch of natuurlijk zijn samengesteld: gebruik ze binnen drie maanden na het openen en breng ze aan met een spatel, ter voorkoming van kruisbesmetting.

Vergeet daarom niet de vuistregel: gebruik ze binnen drie maanden na opening of binnen de termijn op het open-potje-symbool, houd ze koel en uit de zon, en gebruik een schone spatel om kruisbesmetting te voorkomen. Een product dat zonder conservering langer houdbaar zou zijn dan dat, moet een conserveringstest hebben doorstaan. Vraag ernaar.

Wat is een conserveringstest?

Een test waarbij een product opzettelijk met bacteriën en schimmels wordt besmet, om te zien of de conservering ze remt. Een product dat deze test doorstaat is stabiel genoeg voor verkoop en een bepaalde houdbaarheid.

Natuurlijke conserveringsmiddelen zijn alleen goed als ze die test doorstaan, net als synthetische. Fabrikanten van biologische verzorging hebben daar de afgelopen decennia veel mee geëxperimenteerd: een aantal plantaardige stoffen bleek niet te werken, andere werkten wel goed. Daarom zeg ik niet dat natuurlijk altijd beter is, maar dat een geteste, minimale en transparante conservering een goede keuze is. Een product moet ook een aantrekkelijke samenstelling hebben: wat erin zit, moet je kunnen lezen.

Welke conserveringsmiddelen zijn in de EU verboden of beperkt?

Vijf parabenen zijn verboden, propyl- en butylparaben zijn beperkt tot 0,14%, methylisothiazolinone is sinds 2017 niet meer toegestaan in leave-on-cosmetica en voor formaldehydeafgevers adviseerde de SCCS in 2021 een strengere waarschuwingsdrempel.

Die regels staan in de Europese verordening voor cosmetica. Voor propyl- en butylparaben is de grens verlaagd naar 0,14%, en methylisothiazolinone is sinds 12 februari 2017 uit leave-on-producten, omdat er geen veilige concentratie voor contactallergie was aangetoond. Over formaldehydeafgevers adviseerde de SCCS dat de drempel voor de waarschuwing "bevat formaldehyde" van 0,05% naar 0,001% moet. Dat zegt iets over wat de EU belangrijk vindt, en niet dat elk product met een afgever slecht is.

Hoe zit het met parabenen?

Parabenen zijn goedkope conserveringsmiddelen (methyl-, propyl-, butyl-, isobutyl- en ethylparaben) die oestrogeen kunnen nabootsen en daarmee je hormoonstelsel kunnen verstoren. Omdat er natuurlijke, niet-toxische en zeer effectieve alternatieven bestaan, is het bijna onvergeeflijk dat zoveel fabrikanten ze blijven gebruiken.

Het is al lange tijd bekend dat parabenen het effect van oestrogeen kunnen nabootsen en het endocriene systeem kunnen verstoren, en ze zijn gevonden in de tumoren van borstkankerpatiënten (Darbre e.a., 2004). Parabenen worden gemakkelijk door je huid opgenomen, ook als je ze niet oraal inneemt. Fabrikanten blijven daarnaast potentieel schadelijke synthetische producten gebruiken die zijn afgeleid van aardolie. Meer lees je in waarom je parabenen absoluut moet vermijden.

Welke andere conserveringsmiddelen moet je vermijden?

BHT (butylhydroxytolueen), C12-15-alkylbenzoaat, diazolidinyl urea, dinatrium-EDTA, DMDM hydantoïne, EDTA, formaldehyde, methylchloroisothiazolinone, methylisothiazolinone, quaternium-15, tetranatrium-EDTA, germaben II en sommige parfums.

Dat zijn potentieel gevaarlijke chemische conserveringsmiddelen. Formaldehydeafgevers, isothiazolinonen en parfum geven daarnaast contactallergie, en een huid die snel reageert heeft geen extra allergenen nodig. Lees parfum in cosmetica. Lees jij de etiketten van alle producten die je koopt, ook van de natuurlijke? Weet je hoeveel schadelijke conserveringsmiddelen er in de doorsnee cosmeticaproducten zitten?

Hoe gebruik je producten hygiënisch?

Met een schone spatel of schone, droge handen, een gesloten potje, op een koele plek en binnen de termijn van het open-potje-symbool. Een pomp of tube is hygiënischer dan een open potje.

• Gebruik een spatel in plaats van je vinger voor potten.
• Houd de pot of pomp dicht en droog.
• Bewaar producten koel en uit de zon, niet naast de douche.
• Kijk naar het open-potje-symbool en schrijf de datum van openen op de verpakking.
• Ruikt, ziet of voelt het anders, gooi het weg.

Een donkere verpakking beschermt licht-gevoelige werkstoffen. Meer over wat je kunt lezen op een etiket staat in ingrediënten in Elim Instituut Skincare.

Lees jij de etiketten van al je producten?

Ook van de natuurlijke? Weet je welke conserveringsmiddelen erin zitten? Begin met één product. Wil je dat ik met je meekijk, doe dan de online huidtest of plan je eerste afspraak, de Elim Huidherstel Formule. Bij Elim Instituut Skincare loop ik de INCI-lijst met je door, zodat je weet wat er in je potje zit en waarom. Bestellen kan telefonisch (078-6911113) of per e-mail (info@eliminstituut.nl).

Veelgestelde vragen

Waarom heeft huidverzorging een conserveringsmiddel nodig?

Omdat producten met water een voedingsbodem zijn voor schimmels en bacteriën, zeker in een warme, vochtige badkamer waar je ze met vingers aanraakt. Zonder conservering bederft het product en kan dat bederf je huid schaden, vooral bij een droge of beschadigde huid.

Zijn natuurlijke conserveringsmiddelen veiliger dan synthetische?

Niet automatisch. Natuurlijk zegt iets over de herkomst en niets over de veiligheid of de werking. Een conserveringsmiddel moet in een conserveringstest (challenge test) aantonen dat het micro-organismen tegenhoudt, ongeacht de herkomst.

Wat is een conserveringstest?

Een test waarbij een product met bacteriën en schimmels wordt besmet om te zien of de conservering ze remt. Een product dat deze test doorstaat, is stabiel genoeg om verkocht te worden. Vraag ernaar bij een product dat zegt "zonder conserveringsmiddel" te zijn.

Welke natuurlijke conserveringsmiddelen bestaan er?

Bijvoorbeeld phenethylalcohol (die ook in bloemen voorkomt), glycerylcaprylaat en een mengsel van natriumlevulinaat en natriumanisaat, dat is afgeleid van mais en venkel. Ze moeten een conserveringstest doorstaan.

Hoe lang is een product zonder conserveringsmiddel houdbaar?

Producten zonder conservering zijn kort houdbaar, soms maar enkele weken, en je gebruikt ze met een schone spatel. Een oliegebaseerd product is minder gevoelig voor bacteriën maar kan oxideren en ranzig worden.

Wat is het symbool van het open potje?

Het open-potje-symbool met een getal erin geeft aan hoeveel maanden je het product na het openen kunt gebruiken. Het staat op producten die langer houdbaar zijn dan 30 maanden.

Welke conserveringsmiddelen zijn verboden of beperkt in de EU?

Vijf parabenen zijn verboden en propyl- en butylparaben zijn beperkt tot 0,14%. Methylisothiazolinone is sinds 2017 verboden in leave-on-cosmetica. Voor formaldehydeafgevers heeft de SCCS in 2021 geadviseerd de drempel voor de waarschuwing te verlagen naar 0,001%.

Hoe herken je dat een product is bedorven?

Aan een andere geur, een andere kleur of een andere textuur, zoals schimmelplekjes, schifting van een crème of een zure of ranzige lucht. Gebruik het product dan niet meer, zeker niet op een beschadigde huid.

Hoe gebruik je een product zonder zware conservering veilig?

Gebruik een schone spatel of schone, droge handen, houd het potje dicht, bewaar het niet in de zon of op een warme plek en gebruik het binnen de aangegeven termijn. Let op het open-potje-symbool.

Is glas of een donkere verpakking beter?

Een donkere verpakking beschermt licht-gevoelige werkstoffen, en een pomp of tube houdt er minder lucht en minder vingers bij dan een open potje. Zo blijft het product langer goed.